Normen en Waarden in het bedrijfsleven

een situatieschets

Stelling: Het is noodzakelijk dat het leiderschap in ons bedrijfsleven zich vernieuwd en zijn verantwoordelijkheid neemt voor beter gedrag.

De machtigen in het bedrijfsleven kunnen, dankzij hun macht, nuttiger bijdragen aan de belangrijkst maatschappelijke ontwikkelingen.

Wat doen zij?

• 
  Zij houden een onophoudelijk voortgaande stroom van woorden op gang, van mooie woorden, zoals: over maatschappelijk ondernemen, corporate governance, empowerment, enz. Zij hebben vaak ongeremde kritiek op de overheid, op de gezondheidszorg, op het onderwijs. . . . . . Wat hiervan ook juist is, laten zij eerst hun eigen tuin verzorgen. Waar zij het meest kunnen bijdragen is hun eigen bedrijf, maar daar zijn zij geen voorlopers van nuttige veranderingen. Als door de Commissie Tabaksblatt hervormingen worden aanbevolen is er onmiddellijk, algemeen verzet. Het lijkt nu al dat de beoogde resultaten van “Tabaksblatt” beperkt zijn.
  
• Al heel lang kennen leiders van onze grote bedrijven, ook die slecht presteren, zichzelf enorme inkomens toe. Waardedaling van de aandelen tot 10% van de waarde niet lang daarvoor, grote aantallen ontslagen werknemers en de leiders extra beloningen. Dit is geen ondernemerschap, want: geen risico’s (als de waarde van de opties tegenvalt, wordt dit gecompenseerd). Als het voorziene werkverband van Nr. Eén eindigt, wordt ook dit weer met grote bedragen goed gemaakt. De zogenoemde benchmark-aanpak (het bedrijfsresultaat wordt vergeleken met dat van belangrijkste concurrenten en dat is dan de basis voor het inkomen van de top), is vaak een schaamlap, omdat niet de echte eigen prestatie gemeten wordt.
  
• Nederlandse bedrijven, zo blijt recent, hebben de criminele Godett kliek in de Antillen met smeergeld ondersteund. Een smerige zaak? Normen en Waarden, Corporate Governance? Bedrijfsleven, wiedt het onkruid in uw eigen tuintje, voordat gij anderen zoals ‘Den Haag’ de les leest.
  

Kan het beter? Ja.

• 
  Allereerst wil ik vaststellen dat zich aldus misdragende machtigen met name Nrs. Eén, die zich in de publiciteit steeds op de voorgrond dringen (!) gering in aantal zijn. Zij zijn niet onbelangrijk omdat zij een voorbeeld zijn voor anderen. En het blijkt uit heel recent Amerikaans onderzoek dat hoe meer de Nrs. Eén van bedrijven in de publiciteit zijn, des te slechter hun bedrijven presteren. Maar een veel, veel groter aantal echte ondernemers nemen wel de risico’s van hun beroep, de leiders van kleine en middelgrote ondernemingen. Zij zorgen voor banengroei, voor innovaties in produkt en markt. Dus: onze maatschappij is gebaat bij (meer) kleine ondernemingen en ondernemers. Dus meer ruimte voor ondernemers is rechtvaardig naar hen toe, maar ook beter voor ons allen.
  
• Vooral binnen bedrijven moet, veel meer dan nu, een cultuur ontstaan die bevordert dat interne loyale rebellen zich manifesteren; die de bestaande orde uitdagen en de broodnodige innovatie in onderlinge invloedspatronen (!) tot stand brengen. Ontdooiing van de starre, diepvries hierarchieen die, zo blijkt, contra produktief zijn en tot rampen leiden (Shell, Ahold, Aegon, KPN). Vqan binnenuit!
  

Ik leg aan de goede machtigen een echte uitdaging voor (geen mooie woorden, maar daden van leiderschap): het wordt nodig geacht dqat mensen in ons land langer doorwerken dan de nu-geldende 62 jarige leeftijd. Maar het blijkt dat het merendeel van de mensen juist eerder(!) wil stoppen: gemiddeld bij 58 jaar. Het blijkt ook dat mensen het leuk vinden om na hun reguliere werk dingen te doen. “ . . . . mijn ervaring ter beschikking te stellen; jonge mensen te helpen met mijn kennis”. Maar dan wel zonder dat een hogere functionaris toezicht op hen houdt.

Dus het draait om de machtrelaties!

De machtrelaties blokkeren de arbeidsmotivatie. Dus, gij jongeren, leiders in de bedrijven, breng betere samenwerkingspatronen tot stand, beter leiderschap, zodat het voor de mensen leuker is en beter voor de bedrijven en de hele maatschappij.

P.S. Ik startte met mijn collega’s aan de Stichting Bedrijfskunde, E.U.R., vernieuwende trainingen van ondernemers.

Over leiderschap en ondernemerschap, zie zijn boek “Integrale strategie en ondernemerschap”, tweede druk 1993, Kluwer, ISBN 90.267.1727.X.
Over loyale, interne rebellen, zie “De logica van de macht”, Scriptum Uitgevers, 2004 (blz. 132, 143-144, 148, 197, 199-200, 206).